Çin’e gümrük vergilerini yüzde 100 artıran Trump, Çin’in silah diye kullandığı “Nadir Toprak Elementleri” ihracı baltaladı
DÜNYA- ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Lideri Xi Jinping’in beklenen olası görüşmesine hazırlanırken, iki ülke arasındaki ticaret savaşı aniden alevlendi, ipler kopma noktasına geldi. ABD’li çip üreticileri Nvidia ve Qualcomm ile hukuki sorunlar yaşayan Çin hükümeti, nadir toprak elementlerinin ihracat kurallarını sıkılaştırınca olanlar oldu. Trump da, buna misilleme olarak Çin’e yönelik gümrük vergilerini yüzde 100’e çıkardığını duyurdu. Ayrıca, teknoloji ticaretine de sıkı önlemler getirdi. Bu durum, iki ülke arasında süregelen teknoloji ve ticaret savaşının 2019’dan bu yana en şiddetli noktasına taşındı.ABD, Çin’i nadir toprak elementlerini “silah” diye kullanma ile suçlarken, Çin ise ABD’yi teknoloji tarafında aynı tutumu benimsemekle itham ediyor. Pekin yönetiminin uygulamaya koyduğu yeni lisanslama sistemi, nadir elementlerden üretilen ürünlerin ihracatını da kontrol altına alıyor. Bu özellikle yarı iletken sektörünün devleri olan TSMC, Intel ve Samsung gibi şirketleri zora sokuyor. Çünkü, nadir toprak elementleri, yarı iletken üretiminde kullanılan litografi ve yüzey parlatma gibi kilit süreçlerde önemli rol oynuyor. Çin’in yeni düzenlemeleri bu şirketlerin yurt dışına satış yapmadan önce ihracat lisansı almasını zorunlu hale getiriyor.
Çin daha önce kendi topraklarında çıkarılan nadir elementlerin askeri alanlarda kullanılmasını engelleme girişimi başlatmıştı. Şimdi ise doğrudan ABD yapay zekâ sektörünü hedef aldığı belirtiliyor. Söz konusu kısıtlamaların 8 Kasım itibarıyla yürürlüğe girmesi bekleniyor. Bu gelişme, sadece yonga dökümcülerini değil, aynı zamanda NVIDIA, AMD ve Apple gibi yonga tasarımcısı firmaları da doğrudan etkileyecek. Bu şirketler, üretimlerinin büyük kısmında TSMC’nin ileri düzey çiplerine bağımlı durumda.
Ayrıca Çin’in yeni politikası, yonga döküm ekipmanları tedarik eden ASML ve Tokyo Electron gibi küresel tedarikçileri de baskı altına alıyor. Çin, bu adımla birlikte NTE kozunu ABD’ye karşı kullanmaya başlıyor. Dünya’daki nadir toprak elementleri madenciliğinin yaklaşık yüzde 70’i Çin’de yapılıyor. 2023 verilerine göre elementleri işleme kapasitesinin yüzde 87’si de Çin’de. Berlin merkezli Sinolytics araştırma kuruluşunun yönetici ortağı ve Çin ekonomisi ve sanayi politikalarına odaklanan Jost Wübbeke, DW’ye verdiği röportajda; ”Tüm dünya ekonomisi Çin’den gelen bu mıknatıslara bağımlı. Bunları ihraç etmeyi bırakırsanız, bunun etkisi tüm dünyada hissedilecektir” diyor.Nadir toprak elementlerinin bir diğer önemli kaynağı da Grönland. Bu yüzden ABD yakın zamanda Grönland’ı kendine bağlamak için baskı yapıp diplomatik krize neden olmuştu.
ABD ayrıca, Ukrayna ile de maden anlaşması yapmış ve söz konusu anlaşma, Ukrayna’nın egemenliğini zedeleyebileceği gerekçesiyle geniş çapta eleştirilmişti. Son olarak Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, anlaşmanın Ukrayna’nın egemenliğine saygılı olacağı konusunda halka söz vermişti. Yakın geçmişteki bu diplomatik krizler, nadir toprak elementi yataklarının küresel siyasete yön verecek kadar değerli olduğunu kanıtlar nitelikteydi.